مدیریت کیفیت جامع (TQM): چرا فرهنگ کیفیت‌محور برای رشد کسب‌وکار شما ضروری است؟

باور کنید یا نه، کیفیت محصول یا خدمات شما تنها یک نتیجه نیست؛ بلکه موتور محرکه پنهان و اصلی رشد پایدار کسب‌وکار شما است. مدیرت کیفیت جامع (TQM) صرفاً یک سری فرمول یا چک‌لیست نیست که توسط واحد کنترل کیفیت اجرا شود؛ TQM یک جهان‌بینی، یک سبک زندگی سازمانی و یک تعهد تمام‌وقت از بالاترین سطح مدیریت تا آخرین فرد در خط تولید است. در حقیقت، این رویکرد به معنای نهادینه کردن فرهنگی است که در آن هر کارمند، خود را یک بازرس کیفی و یک سفیر برای بهبود مستمر می‌داند. اگر سازمان شما در حال حاضر روی کاغذ سودده است اما هر روز با ضایعات، مرجوعی‌ها، شکایت مشتری و هزینه‌های بازکاری (Rework) دست و پنجه نرم می‌کند، زمان آن رسیده که درک خود را از مفهوم کیفیت از “کنترل” به “مدیریت جامع” تغییر دهید.

این فرآیند، که انقلابی در صنایع پیشرو ایجاد کرده، به شما کمک می‌کند تا به جای صرف انرژی برای تشخیص و رفع نواقص پس از وقوع، ساختاری پیشگیرانه بنا کنید که از اساس، تولید خطا را ناممکن سازد. این همان نقطه‌ای است که ما در «تولید صنعت» متوجه شده‌ایم که تفاوت بین یک شرکت صنعتی موفق و یک شرکت در حال رکود، نه در تکنولوژی، بلکه در عمق فرهنگ کیفیت‌محور آن‌ها نهفته است.

با مطالعه این راهنما، شما نه تنها با مدیریت کیفیت جامع (TQM) و چرایی ضروری بودن فرهنگ کیفیت‌محور برای رشد کسب‌وکار خود آشنا می‌شوید، بلکه یاد می‌گیرید چگونه این فلسفه قدرتمند را در هر گوشه از فرآیندهای صنعتی خود نهادینه کنید، از استقرار اصول هشت‌گانه تا استفاده از ابزارهای آماری پیشرفته برای تبدیل داده‌های خام به استراتژی‌های عملی رشد.

مدیریت کیفیت جامع چیست تعریف و تمایز آن با کنترل کیفیت سنتی

در طول دهه‌های متمادی، صنعتگران مفهوم کیفیت را صرفاً در محصول نهایی و در ایستگاه بازرسی تعریف می‌کردند: محصول تولید شده، بررسی شده، و اگر مطابق استاندارد بود، تأیید می‌شد. این همان “کنترل کیفیت” (QC) سنتی است. اما TQM یک جهش بزرگ‌تر است.

مدیریت کیفیت جامع (TQM)، یک رویکرد مدیریتی مبتنی بر این ایده است که موفقیت بلندمدت از طریق رضایت مشتری به دست می‌آید. این رویکرد نیازمند مشارکت تمامی اعضای سازمان برای بهبود فرآیندها، محصولات، خدمات و فرهنگ سازمانی است. «جامع» در TQM یعنی اینکه این فلسفه به تمام جنبه‌های کسب‌وکار نفوذ می‌کند: از نحوه پاسخگویی تلفنی تا لجستیک، از طراحی مهندسی تا ارتباط با تأمین‌کنندگان.

TQM یک فرآیند بهبود بی‌پایان است

شاید بهترین تعریف از TQM را بتوان در دو کلمه خلاصه کرد: «بهبود مستمر». این ایده که هیچ‌چیز آن‌قدر خوب نیست که نتواند بهتر شود، قلب تپنده TQM است. این فلسفه به جای تمرکز بر «پیدا کردن» خطا، بر «جلوگیری» از خطا تمرکز دارد و مسئولیت کیفیت را از دوش یک بخش کوچک، به دوش کل سازمان می‌اندازد.

در تجربه چندین ساله‌ام در مشاوره به کارخانجات تولیدی، بارها مشاهده کرده‌ام که مدیران تولید سعی می‌کنند با افزودن نیروی بازرسی بیشتر، کیفیت را تضمین کنند. اما این تنها هزینه را بالا می‌برد. TQM به شما می‌گوید: اگر فرآیند شما درست طراحی شده باشد، کیفیت خودش تولید می‌شود.

جدول زیر تفاوت‌های کلیدی بین کنترل کیفیت (QC) و مدیریت کیفیت جامع (TQM) را نشان می‌دهد:

ویژگی	کنترل کیفیت سنتی (QC)	مدیریت کیفیت جامع (TQM)
تمرکز اصلی	بازرسی محصولات نهایی	بهبود کل فرآیندها و سیستم
مسئولیت کیفیت	واحد بازرسی و QC	تمامی کارکنان سازمان
رویکرد	واکنشی (کشف خطا)	پیشگیرانه (جلوگیری از خطا)
هدف	تطابق با مشخصات (Specs)	رضایت کامل مشتری و ذینفعان
ابزار اصلی	ابزارهای اندازه‌گیری و تست	آمار، تحلیل داده، کار تیمی، فرهنگ‌سازی

ستون‌های هشت‌گانه TQM بنیان هر سازمان باکیفیت

مدیریت کیفیت جامع بر اساس مجموعه‌ای از اصول بنیادی بنا شده است که توسط پیشگامان کیفیت مانند دمینگ (Deming)، جوران (Juran) و کراسبی (Crosby) تعریف شده‌اند. این اصول، چارچوب عملی برای ایجاد فرهنگ کیفیت هستند:

1. تمرکز بر مشتری: مشتری، نهایی‌ترین داور کیفیت است. سازمان باید نیازهای حال و آینده مشتری را درک کند و تلاش کند تا فراتر از انتظارات آن‌ها عمل کند.
2. مشارکت کامل کارکنان: کیفیت به عنوان وظیفه‌ای انحصاری برای مدیریت یا بخش QC دیده نمی‌شود. هر کارمند در هر سطح، مالکیتی بر کیفیت کاری خود دارد.
3. رویکرد فرآیندگرا: به جای مدیریت مجزا دپارتمان‌ها، سازمان‌ها به عنوان مجموعه‌ای از فرآیندهای به هم پیوسته دیده می‌شوند که ورودی‌ها را به خروجی‌های با ارزش تبدیل می‌کنند. تمرکز بر بهینه‌سازی این فرآیندها است.
4. سیستم یکپارچه: کیفیت نه تنها شامل عملیات تولید، بلکه شامل تمام سیستم‌ها می‌شود: مالی، فروش، بازاریابی، منابع انسانی و غیره. همه باید تحت یک چتر واحد فعالیت کنند.
5. رویکرد استراتژیک و سیستماتیک: TQM باید بخشی جدایی‌ناپذیر از استراتژی کلان کسب‌وکار باشد و نه صرفاً یک پروژه موقت.
6. تصمیم‌گیری مبتنی بر واقعیت (Data-Driven): تصمیمات باید بر اساس تجزیه و تحلیل داده‌ها و اطلاعات واقعی بنا شوند، نه بر اساس حدس و گمان یا احساسات.
7. بهبود مستمر (Kaizen): سازمان باید همیشه به دنبال راه‌هایی برای بهتر کردن فرآیندها و محصولات خود باشد. این یک سفر بی‌پایان است.
8. ارتباط و رهبری: رهبری باید چشم‌انداز کیفیت را تعریف کند و محیطی ایجاد نماید که در آن کارمندان احساس امنیت کنند و بتوانند در مورد مشکلات بدون ترس صحبت کنند.

چرا فرهنگ کیفیت‌محور قلب رشد پایدار است

عنوان مقاله ما این سوال حیاتی را مطرح می‌کند: چرا TQM صرفاً یک گزینه نیست، بلکه برای رشد کسب‌وکار شما ضروری است؟ پاسخ در مفهوم «فرهنگ» نهفته است.

TQM فرهنگ سازمانی شما را متحول می‌کند

فرهنگ کیفیت‌محور به این معنی است که کیفیت یک ارزش ذاتی است، نه یک هدف بیرونی. اگر در کارخانه شما، زمانی که مشکلی در خط تولید پیش می‌آید، کارکنان فوراً آن را پنهان می‌کنند یا از ترس تنبیه، آن را گزارش نمی‌دهند، شما با یک مشکل فرهنگی عمیق روبرو هستید.

فرهنگ TQM بر عکس این وضعیت را ایجاد می‌کند. این فرهنگ، خطاها را فرصت‌هایی برای یادگیری می‌بیند. کارکنان تشویق می‌شوند تا مشکلات را شناسایی کرده و آن‌ها را به اشتراک بگذارند، زیرا می‌دانند که هدف، سرزنش کردن نیست، بلکه بهبود سیستم است.

تجربه نشان داده است، شرکتی که فرهنگ TQM را در خود نهادینه کرده، می‌تواند ۷۰ درصد از هزینه‌های مربوط به ضایعات و بازکاری را کاهش دهد. این کاهش هزینه مستقیماً به حاشیه سود شما تزریق شده و امکان سرمایه‌گذاری مجدد در نوآوری و توسعه بازار را فراهم می‌کند. فرهنگ کیفیت، رشد را ارزان‌تر می‌کند. منبع: اگهی صنعتی اوکی صنعت

کاهش هزینه‌های پنهان شکست

بزرگترین ضربه‌ای که کیفیت پایین به کسب‌وکار شما می‌زند، هزینه‌هایی نیست که در صورت‌های مالی مستقیماً مشخص می‌شوند. بلکه، “هزینه‌های پنهان شکست” هستند. این هزینه‌ها شامل موارد زیرند:

• هزینه از دست دادن مشتری و کاهش وفاداری
• هزینه شهرت آسیب‌دیده برند
• هزینه‌های حقوقی و تعهدات ناشی از نقص کالا
• هزینه‌های داخلی مربوط به بررسی شکایات و فرآیند بازگشت کالا

TQM با تمرکز بر پیشگیری، این زنجیره باطل را می‌شکند. وقتی کیفیت از ابتدا در فرآیند گنجانده می‌شود، نیاز به بازرسی‌های پرهزینه در انتها به حداقل می‌رسد.

جذب و حفظ استعدادها

محیط کاری که متمرکز بر کیفیت و بهبود مستمر است، محیطی جذاب‌تر برای مهندسین و کارکنان با استعداد است. هیچ فرد متخصصی نمی‌خواهد وقت خود را صرف رفع مشکلات تکراری و آتش‌نشانی‌های روزمره کند. TQM با ساماندهی فرآیندها، به کارکنان اجازه می‌دهد تا بر روی فعالیت‌های ارزشمندتر مانند نوآوری و بهینه‌سازی تمرکز کنند و نه فقط بر کارهای واکنشی.

نقش رهبری و مدیریت در استقرار TQM

TQM از بالا شروع می‌شود و در پایین ریشه می‌دواند. اگر رهبری سازمان صرفاً به صورت کلامی از کیفیت حمایت کند اما در تخصیص منابع، زمان و آموزش کوتاهی کند، برنامه TQM محکوم به شکست است.

تعریف چشم‌انداز کیفیت

رهبران باید مفهوم کیفیت را به زبانی شفاف برای همه قابل درک سازند. این کار صرفاً با بیان این جمله که “ما می‌خواهیم محصولات باکیفیت تولید کنیم” انجام نمی‌شود. بلکه باید استانداردهای مشخص، اهداف قابل اندازه‌گیری (KPIs) و تعهدات زمانی تعیین شوند.

توانمندسازی و آموزش (Empowerment)

در یک سیستم TQM، کارکنان خط مقدم (کسانی که فرآیندها را بهتر از همه می‌شناسند) باید ابزار و اختیار لازم برای توقف خط تولید در صورت مشاهده نقض کیفی را داشته باشند. این امر به معنای اعتماد به قضاوت آن‌ها و آموزش کامل آن‌ها در زمینه ابزارهای حل مسئله است.

مدل رهبری دمینگ

ادوارد دمینگ (W. Edwards Deming)، پدر کیفیت، بر این باور بود که ۹۴ درصد مشکلات کیفیت به سیستم و فرآیند مربوط می‌شود و تنها ۶ درصد به عملکرد کارگر. بنابراین، وظیفه رهبری است که سیستم معیوب را اصلاح کند. این تغییر پارادایم، بزرگترین چالش برای بسیاری از مدیران سنتی است که عادت دارند تقصیر را به گردن کارکنان بیاندازند.

نقشه راه عملی اجرای مدیریت کیفیت جامع (TQM) در کارخانه شما

تغییر فرهنگ زمان‌بر است، اما با پیروی از یک نقشه راه ساختارمند، می‌توان این گذار را تسهیل کرد. این مراحل عملی، بر اساس تجربه پیاده‌سازی TQM در محیط‌های صنعتی مختلف طراحی شده‌اند:

1. مرحله ۱: ارزیابی تعهد و وضعیت موجود (Commitment & Assessment)
   • رهبری: تعهد بی‌قید و شرط مدیریت ارشد را تأیید کنید.
   • تشکیل تیم راهبری: یک تیم متمرکز از مدیران ارشد برای نظارت بر فرآیند ایجاد کنید.
   • ارزیابی شکاف (Gap Analysis): وضعیت فعلی کیفیت، فرآیندها، فرهنگ و رضایت مشتری را در برابر اصول TQM ارزیابی کنید. نقاط ضعف و قوت را شناسایی نمایید.
2. مرحله ۲: تعریف اهداف و برنامه‌ریزی استراتژیک (Strategic Planning)
   • تعریف چشم‌انداز کیفیت: مشخص کنید کیفیت برای سازمان شما چه معنایی دارد و با استراتژی کلی کسب‌وکار چگونه هماهنگ است.
   • تعیین KPIهای کیفیت: اهداف SMART (مشخص، قابل اندازه‌گیری، قابل دستیابی، مرتبط، زمان‌بندی‌شده) برای کیفیت تعریف کنید (مثل کاهش ضایعات به زیر ۱٪ در ۶ ماه).
   • آموزش گسترده: آموزش اصول TQM، ابزارهای حل مسئله (مانند هفت ابزار کیفیت) و تفکر فرآیندگرا را برای همه کارکنان، از جمله کارگران خط تولید، آغاز کنید.
3. مرحله ۳: اجرای عملی و بهبود فرآیند (Process Implementation)
   • استفاده از چرخه PDCA: هر پروژه بهبود را با استفاده از مدل “برنامه‌ریزی، اجرا، بررسی، اقدام” (Plan, Do, Check, Act) مدیریت کنید.
   • نقشه‌برداری فرآیند (Process Mapping): تمام فرآیندهای اصلی تولید و خدمات خود را مستند کرده و نقاط گلوگاهی (Bottlenecks) و نقاط بالقوه خطا (Poka-Yoke) را شناسایی کنید.
   • توانمندسازی تیم‌ها: تیم‌های کوچک بین‌بخشی برای حل مسائل خاص (مثل کاهش نقص در مرحله برش فلزات) ایجاد کنید و به آن‌ها اختیار دهید تا راه‌حل‌ها را آزمایش کنند.
4. مرحله ۴: اندازه‌گیری و پایش مستمر (Monitoring and Review)
   • سیستم جمع‌آوری داده: زیرساخت لازم برای جمع‌آوری و تحلیل داده‌های کیفی و کمی از تمامی فرآیندها را تضمین کنید.
   • گزارش‌دهی شفاف: گزارش‌های کیفیت را به صورت منظم و شفاف در اختیار همه سطوح سازمانی قرار دهید. نتایج باید جشن گرفته شوند و مشکلات باید بدون ترس، مطرح شوند.
   • ممیزی‌های داخلی: ممیزی‌های منظم را برای اطمینان از پایبندی به فرآیندهای جدید و استانداردهای TQM انجام دهید.

ابزارهای حیاتی TQM برای تحلیل و حل مسئله

TQM بدون ابزارهای آماری و تحلیلی، صرفاً یک هدف زیبا است. برای اینکه بتوانید تصمیمات خود را مبتنی بر واقعیت بگیرید، نیاز به استفاده از ابزارهایی دارید که به شما در درک علل ریشه‌ای مشکلات کمک می‌کنند.

هفت ابزار اصلی کیفیت

مهندسین کیفیت برای بیش از نیم قرن از این هفت ابزار ساده و قدرتمند برای تجزیه و تحلیل فرآیندها استفاده کرده‌اند:

1. نمودار پارتو (Pareto Chart): کمک می‌کند تا ۲۰٪ از دلایلی که ۸۰٪ از مشکلات را ایجاد می‌کنند، شناسایی شوند. این نمودار اولویت‌بندی تلاش‌ها را ساده می‌کند.
2. نمودار علت و معلول (Fishbone/Ishikawa Diagram): برای شناسایی علل ریشه‌ای یک مشکل، با دسته‌بندی آن‌ها در گروه‌های اصلی (مثلاً نیروی انسانی، ماشین‌آلات، مواد، روش‌ها، محیط و اندازه‌گیری).
3. نمودار کنترل (Control Chart): برای پایش فرآیند در طول زمان و تشخیص اینکه آیا فرآیند در حالت کنترل آماری قرار دارد یا خیر.
4. هیستوگرام (Histogram): نمایش توزیع داده‌ها و بررسی تنوع در فرآیند.
5. نمودار پراکندگی (Scatter Diagram): برای بررسی رابطه بین دو متغیر.
6. چک‌شیت (Check Sheet): یک فرم ساده و ساختاریافته برای جمع‌آوری داده‌های فرکانس وقوع خطا.
7. فلوچارت (Flow Chart): ترسیم فرآیندها برای درک بهتر مراحل و نقاط بالقوه خطا.

تلفیق TQM و Six Sigma

در حالی که TQM بر بهبود فرهنگ و سیستم‌های مدیریتی تمرکز دارد، روش‌هایی مانند Six Sigma ابزارهای تحلیلی دقیقی را ارائه می‌دهند که می‌توانند سطح نقص در فرآیندها را به سطح بسیار پایین (۳.۴ نقص در هر یک میلیون فرصت) برسانند. در بسیاری از سازمان‌ها، TQM بستر فرهنگی را فراهم می‌کند و Six Sigma (یا Lean Manufacturing) ابزارهای اجرایی و متدولوژیک لازم برای رسیدن به اهداف سخت‌گیرانه کیفیت را ارائه می‌دهد.

مدیریت تأمین‌کنندگان و نقش آن‌ها در زنجیره کیفیت

یکی از متداول‌ترین خطاهایی که شرکت‌ها مرتکب می‌شوند، نادیده گرفتن نقش تأمین‌کنندگان در فرآیند کیفیت است. TQM ایجاب می‌کند که روابط با تأمین‌کنندگان از حالت “معامله‌محور” به حالت “شراکتی” تبدیل شود.

اگر مواد اولیه معیوب باشد، بهترین فرآیندهای داخلی شما نیز نمی‌توانند محصول نهایی باکیفیت تولید کنند. بنابراین، ارزیابی، آموزش و یکپارچه‌سازی تأمین‌کنندگان با سیستم‌های TQM شرکت شما حیاتی است. این کار شامل:

• تعیین استانداردهای کیفی مشترک.
• ممیزی‌های دوره‌ای از امکانات تأمین‌کنندگان.
• به اشتراک‌گذاری داده‌های عملکردی و ارائه بازخورد سازنده.

وقتی تأمین‌کننده را به عنوان بخشی از تیم خود ببینید و نه صرفاً یک فروشنده، تعهد او به ارائه مواد اولیه بدون نقص، تضمین می‌شود.

معیارهای کلیدی عملکرد (KPIs) برای سنجش TQM

شما نمی‌توانید چیزی را که اندازه‌گیری نمی‌کنید، مدیریت کنید. برای اطمینان از اینکه فرهنگ کیفیت شما واقعاً در حال رشد است، نیاز به معیارهای صحیحی دارید که فراتر از تعداد ضایعات باشند. در زیر چند KPI مهم برای TQM آورده شده است:

شاخص عملکرد	نحوه محاسبه	اهمیت در TQM
هزینه کیفیت (COQ)	مجموع هزینه‌های پیشگیری، ارزیابی و شکست‌های داخلی/خارجی.	اندازه‌گیری تأثیر مالی مستقیم TQM بر سود. هدف کاهش هزینه‌های شکست و افزایش هزینه‌های پیشگیری است.
نرخ نقص در هر میلیون فرصت (DPMO)	(تعداد نقص‌ها / تعداد فرصت‌ها برای نقص) * ۱,۰۰۰,۰۰۰	معیاری استاندارد برای سنجش توانمندی فرآیند و پایبندی به اهداف Six Sigma.
شاخص رضایت مشتری (CSI)	نمره میانگین از نظرسنجی‌های رضایت مشتری.	معیار نهایی TQM. نشان می‌دهد آیا فرآیندهای بهبود یافته، واقعاً نیازهای مشتری را برآورده کرده‌اند یا خیر.
چرخه عمر پروژه بهبود	مدت زمان از شناسایی مشکل تا اجرای راه‌حل و تأیید اثربخشی.	سنجش کارایی تیم‌های حل مسئله و سرعت عمل سازمان در بهبود مستمر.

نتیجه‌گیری

مدیریت کیفیت جامع (TQM) یک دستورالعمل مدیریتی زودگذر یا یک بخش جدید در چارت سازمانی شما نیست؛ بلکه یک تغییر بنیادین در شیوه تفکر شما درباره ارزش‌آفرینی است. در دنیای رقابتی امروز، جایی که نوآوری به سرعت کپی می‌شود، فرهنگ کیفیت‌محور به تنها مزیت رقابتی پایدار شما تبدیل می‌شود. TQM با تمرکز بر پیشگیری به جای درمان، مشارکت کامل کارکنان و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، سازمان شما را از یک کارخانه صرفاً تولیدکننده به یک سازمان یادگیرنده تبدیل می‌کند که رشد آن تضمین شده است.

اگر امروز احساس می‌کنید که سیستم‌های شما پر از وصله‌های موقت و راه‌حل‌های کوتاه‌مدت است، باید بدانید که این فرصت شما برای بنا نهادن یک سیستم قدرتمند، پیشگیرانه و مشتری‌مدار است. قدم اول این سفر همیشه سخت‌ترین قدم است، اما پاداش آن، یعنی کاهش ضایعات، افزایش بهره‌وری، رضایت مشتری و سودآوری پایدار، ارزش هرگونه تلاش و تغییر فرهنگی را دارد.

سوالات متداول درباره مدیریت کیفیت جامع (TQM)

TQM برای چه نوع سازمان‌هایی مناسب است؟

مدیریت کیفیت جامع (TQM) تقریباً برای تمامی سازمان‌ها، صرف نظر از اندازه یا نوع صنعت، مناسب است. چه یک کارخانه تولید قطعات فلزی باشید، چه یک شرکت خدمات نرم‌افزاری یا یک بیمارستان؛ هر سازمانی که فرآیندهایی برای ارائه محصول یا خدمت به مشتری دارد و به دنبال بهبود مستمر و کاهش خطا است، می‌تواند از اصول TQM بهره‌مند شود. TQM به همان اندازه که در شرکت‌های بزرگ خودروسازی مانند تویوتا مؤثر بوده، در استارت‌آپ‌های کوچک هم می‌تواند چارچوب ذهنی مناسبی برای رشد فراهم کند.

اصلی‌ترین مانع در پیاده‌سازی موفق TQM چیست؟

بر اساس تجربه ما، بزرگترین مانع فنی یا ابزاری نیست، بلکه «مقاومت فرهنگی و عدم تعهد مدیریت ارشد» است. TQM نیاز به یک تغییر پارادایم دارد؛ مدیران باید از تفکر کوتاه‌مدت و واکنشی به تفکر بلندمدت و پیشگیرانه روی آورند. اگر مدیران ارشد تنها در حد کلامی از TQM حمایت کنند و حاضر نباشند منابع لازم (مانند زمان و آموزش) را تخصیص دهند، و از همه مهم‌تر، خودشان در فرآیندهای بهبود مشارکت نکنند، TQM شکست خواهد خورد.

چه مدت زمانی طول می‌کشد تا نتایج TQM در سازمان مشاهده شود؟

مشاهده نتایج ملموس TQM بستگی به وضعیت اولیه سازمان و عمق اجرای آن دارد. بهبودهای سریع (Quick Wins) مانند کاهش ضایعات در یک فرآیند خاص، ممکن است در عرض ۳ تا ۶ ماه قابل مشاهده باشند. با این حال، نهادینه شدن کامل فرهنگ کیفیت‌محور، که هدف نهایی TQM است، یک فرآیند بلندمدت است که معمولاً ۲ تا ۵ سال زمان نیاز دارد. نکته مهم این است که TQM یک مقصد نیست، بلکه یک سفر بی‌پایان به سوی تعالی است و نتایج آن در طول زمان، به صورت تصاعدی افزایش می‌یابد.